Na het ondertekenen van de intentieovereenkomst breekt een cruciale fase aan in het overnameproces: het due diligence onderzoek, oftewel het boekenonderzoek. Waar in de eerste fase de contouren van de transactie zijn vastgelegd, is het nu tijd om te toetsen of het beeld dat partijen van de ‘target’ hebben ook daadwerkelijk klopt. De target is de onderneming die wordt overgenomen door de koper.
In mijn praktijk merk ik dat deze fase vaak wordt onderschat. “Wij weten toch al wat wij gaan betalen en hebben de cijfers gezien. Wat moet er dan nog onderzocht worden?”, hoor ik regelmatig. Toch is juist dit het moment waarop de koper écht inzicht kan krijgen in de onderneming.
Wat koop jij nu eigenlijk precies?
Het due diligence onderzoek is in essentie een grondige controle van de target. De koper zal een vragenlijst opstellen met betrekking tot de verlangde informatie. Die informatie wordt veelal geüpload in een ‘digitale kluis’. Vervolgens zal de koper de informatie onderzoeken en zal zij willen verifiëren of de verstrekte informatie juist, volledig en actueel is.
Het gaat echter verder dan alleen inzien en onderzoeken van cijfers en documenten. Deze fase draait om het identificeren van concrete risico’s: welke verplichtingen neem jij over, waar zitten de kwetsbaarheden en hoe groot is de impact daarvan op de onderneming?
In het eerste artikel van deze reeks heb ik uitgelegd dat de intentieovereenkomst het kompas voor de verdere transactie vormt. Het due diligence onderzoek fungeert als een soort reality check: het maakt inzichtelijk of de aannames uit de eerste fase standhouden en welke risico’s daadwerkelijk een rol spelen. Daarnaast wordt er nader onderzoek verricht naar eventuele andere risico’s of aandachtspunten, waarover er verder kan worden onderhandeld.
| Fase | Wat er gebeurt | Wie is betrokken |
|---|---|---|
| 1. Voorbereiding | Intentieovereenkomst tekenen, geheimhoudingsverklaring, dataroom inrichten | Koper, verkoper, advocaat |
| 2. Financieel onderzoek | Analyse jaarrekeningen, cashflow, schulden, belastingpositie | Accountant, fiscalist |
| 3. Juridisch onderzoek | Contracten, arbeidsovereenkomsten, vergunningen, lopende geschillen | Advocaat |
| 4. Operationeel onderzoek | Klantrelaties, leveranciers, IT-systemen, personeel | Adviseur, koper |
| 5. Rapportage | Bevindingen samenvatten, risico's benoemen, advies over voorwaarden | Advocaat, accountant |
| 6. Onderhandeling | Koopprijs aanpassen, garanties en vrijwaringen vastleggen | Advocaat namens koper |
| Onderzoek | Wat wordt beoordeeld | Wie voert het uit |
|---|---|---|
| Juridisch | Statuten, contracten, zekerheden, vergunningen, geschillen, IE-rechten | Advocaat |
| Financieel | Jaarrekeningen, werkkapitaal, cashflow, debiteuren en crediteuren | Accountant |
| Fiscaal | Aangiftes, fiscale eenheid, latente belastingclaims | Fiscalist / belastingadviseur |
| Personeel | Arbeidsovereenkomsten, verzuim, conflicten, sleutelpersonen | Advocaat (arbeidsrecht) |
| IT en data | Systemen, beveiliging, AVG, eigendom van software en data | IT-specialist + advocaat |
| Commercieel | Marktpositie, afhankelijkheid van klanten en leveranciers | Koper, corporate finance |
Kaya Bastin Dragt Advocaten begeleidt ondernemers door alle fasen van het due diligence proces, van de intentieovereenkomst tot de closing. Neem contact op voor een vrijblijvend gesprek over jouw bedrijfsovername.
Een bedrijfsovername is in de meeste gevallen een aanzienlijke investering voor de koper. In het geval van een aandelentransactie neemt de koper álle rechten, verplichtingen en risico’s over. Juist daarom is het essentieel om onderzoek te laten uitvoeren, want de koper wil niet een kat in de zak kopen.
Indien er sprake is van een zogeheten ‘activa-transactie’ speelt een due diligence onderzoek in praktijk veelal een kleinere rol, omdat in dat geval de bestaande schulden en verplichtingen een minder grote rol spelen.
Een due diligence onderzoek beoogt de koper onder andere het volgende inzicht te geven:
- een realistisch beeld krijgen van wat de onderneming daadwerkelijk waard is
- inzicht krijgen in (materiële) risico’s en verplichtingen die worden overgenomen
- beoordelen of de transactie onder de beoogde voorwaarden verantwoord is en doorgang kan vinden
- onzekerheden en potentiële risico’s tijdig signaleren, zodat deze niet pas ná de closing aan het licht komen.
In de praktijk worden tijdens een due diligence onderzoek onder andere de cijfers, de contracten en het personeelsbestand van de target grondig onderzocht.
Daarbij worden risico’s geïnventariseerd en beoordeeld: welke verplichtingen rusten er op de target? Waar liggen kwetsbaarheden en wat is de impact daarvan?
Denk daarbij aan situaties waarin (essentiële) contracten niet zonder meer overdraagbaar blijken te zijn, er verplichtingen bestaan die niet direct zichtbaar waren of fiscale risico’s uit het verleden een rol spelen.
Zo kan tijdens het onderzoek bijvoorbeeld aan het licht komen dat één van de belangrijkste klantcontracten niet overdraagbaar is zonder toestemming van de wederpartij, terwijl juist dat contract een substantieel deel van de omzet vertegenwoordigt. Zonder nadere afspraken loopt de koper in dat geval het risico om na closing direct een belangrijk deel van de inkomsten te verliezen.
Juist dit soort bevindingen zijn van directe invloed op de waarde van de onderneming én op de voorwaarden waaronder de transactie uiteindelijk wordt gesloten.
Een boekenonderzoek is teamwerk. De accountant kijkt naar de cijfers en de fiscalist naar de belastingpositie. Wij als advocaat onderzoeken de juridische kant: contracten, zekerheden, personeel, vergunningen en geschillen. Wij houden ook het overzicht en zorgen dat de bevindingen in de juiste afspraken landen.
Het onderzoek verloopt meestal via een digitale dataroom. De verkoper zet daar de stukken klaar, de koper stelt vragen en de adviseurs rapporteren de risico's in een due diligence rapport. Na het onderzoek volgt de onderhandeling en uiteindelijk de closing.
Bij de overname van een mkb-bedrijf op de Veluwe is de onderneming vaak sterk verweven met de eigenaar. Klantrelaties, kennis en afspraken zitten dan in één hoofd en staan niet altijd op papier. In een due diligence onderzoek bij een mkb-overname kijken we daarom extra kritisch naar mondelinge afspraken, de afhankelijkheid van de verkoper en de overdraagbaarheid van belangrijke contracten.
Het onderzoek hoeft niet groot of duur te zijn. Vaak kiezen we samen voor een gericht onderzoek op de risico's die er voor jouw deal echt toe doen. Wat we vinden, vertalen we direct naar afspraken in de koopovereenkomst.
Hoewel ieder due diligence onderzoek maatwerk is, kijken we vrijwel altijd naar zes onderdelen. Per onderdeel zie je hieronder wat er wordt beoordeeld. Bij een mkb-overname ligt de nadruk vaak op de financiële en juridische kant, maar juist IT, data en sleutelpersonen worden regelmatig onderschat.
- Jaarrekeningen en tussentijdse cijfers
- Werkkapitaal, cashflow en positie van crediteuren/debiteuren
- Structuur van de onderneming en zekerheden
- Contracten met klanten en leveranciers
- Algemene voorwaarden en verplichtingen
- Lopende geschillen en aansprakelijkheden
- Belastingaangifte(s)
- Bestaan en gevolgen van fiscale eenheid
- Latente belastingverplichtingen / risico’s op naheffingen
- Fiscale risico’s.
- Marktpositie en concurrentie
- Afhankelijkheid van klanten en leveranciers
- Interne processen.
- Betrouwbaarheid, veiligheid en onderhoud van IT-systemen
- Data en privacy (bijvoorbeeld de AVG)
- Eigendom en rechten op software, data en intellectuele eigendom
- Arbeidsovereenkomsten / overeenkomsten van opdracht
- Ziekteverzuim en verplichtingen
- Lopende arbeidsconflicten en (dreigende) ontslagkwesties
- Key personnel (sleutelpersonen) binnen de organisatie
Een belangrijk juridisch uitgangspunt in de fase van het due diligence onderzoek is de balans tussen koper en verkoper. Enerzijds heeft de koper een onderzoeksplicht: jij moet zelf actief onderzoeken waar jij in investeert. Blind vertrouwen is daarbij niet voldoende.
Anderzijds rust op de verkoper een mededelingsplicht: de verkoper moet alle informatie delen waarvan zij weet of behoort te weten dat die relevant is voor de koper.
In de praktijk schuurt dit regelmatig en dat leidt tot een interessant speelveld, met onder meer de volgende vragen: Wanneer had de koper beter moeten doorvragen? En wanneer had de verkoper iets moeten melden?
Het uitgangspunt in de rechtspraak is dat de mededelingsplicht in beginsel zwaarder weegt dan de onderzoeksplicht, maar die hoofdregel kent nuances. Hoe uitgebreid was het due diligence onderzoek? Welke informatie is daadwerkelijk gedeeld en wat mocht een partij in de gegeven omstandigheden van de ander verwachten?
Op dit vlak kan goede juridische begeleiding het verschil maken. Leg in deze fase scherp vast welke informatie wordt gedeeld en wat er precies wordt onderzocht. Maak ook duidelijk welke conclusies partijen daaraan mogen verbinden. Zo voorkom jij kostbare discussies achteraf.
De uitkomsten van het due diligence onderzoek blijven in de regel niet zonder gevolgen. Wat tijdens het onderzoek aan het licht komt, werkt vrijwel altijd door in de verdere onderhandelingen tussen koper en verkoper.
Zo kan nieuwe informatie aanleiding zijn om de koopprijs ter discussie te stellen of om aanvullende garanties en vrijwaringen te verlangen. Niet altijd is het mogelijk om de risico’s ‘weg te schrijven’ en leiden de uitkomsten van het due diligence onderzoek tot de conclusie dat de koper besluit het overnametraject niet voort te zetten.
Het due diligence onderzoek is daarmee een bepalend moment in het overnameproces. Het bepaalt in belangrijke mate hoe risico’s tussen partijen worden verdeeld.
Een due diligence onderzoek is meer dan het in kaart brengen van risico’s. Het draait om de vraag wat jij met die informatie doet en hoe jij deze vertaalt naar de juiste afspraken. Daar kan ons kantoor het verschil maken.
Binnen ons kantoor begeleiden wij zowel kopers als verkopers in deze fase. Wij helpen bij het duiden van de uitkomsten en het scherp vastleggen van de juridische consequenties.
Waar de situatie daarom vraagt, betrekken wij in het overnameproces ook andere gespecialiseerde adviseurs, zoals accountants, belastingadviseurs en corporate finance specialisten. Zo weet jij zeker dat alle belangrijke aspecten worden meegenomen, zonder dat jij zelf verschillende adviseurs hoeft aan te sturen.
Hasan Kaya en ik, Annefleur Bastin, zijn gespecialiseerd in bedrijfsovernames. Benieuwd hoe wij je kunnen ondersteunen? Neem gerust contact op voor een vrijblijvende kennismaking.
Maak kennis met de advocaten achter Kaya Bastin Dragt Advocaten. Een hecht team van specialisten dat jouw kompas is op onbekend juridisch terrein.
Due diligence, ook wel boekenonderzoek, is een grondige controle van de onderneming die je wilt overnemen. Het is niet wettelijk verplicht, maar als koper heb je wel een onderzoeksplicht. Wie niet onderzoekt, kan later lastig een beroep doen op problemen die bij goed onderzoek ontdekt hadden kunnen worden.
Meestal zes onderdelen: juridisch (contracten, zekerheden, geschillen), financieel, fiscaal, personeel, IT en data, en commercieel. Hoe diep elk onderdeel gaat, hangt af van de deal. Bekijk het overzicht in de tabel hierboven.
Bij een aandelentransactie neem je álle rechten, verplichtingen en risico's van de bv over. Het onderzoek is dan extra belangrijk. Bij een activa-passivatransactie koop je losse onderdelen en laat je schulden in principe achter, waardoor het onderzoek vaak beperkter is. Meer hierover lees je bij fusies en overnames.
Een beperkt juridisch onderzoek bij een kleinere onderneming kan in twee tot vier weken klaar zijn. Een volledig onderzoek bij een grotere overname duurt doorgaans vier tot acht weken.
Dat hangt af van de omvang van de onderneming en hoe breed het onderzoek is. Bij een mkb-overname kiezen we vaak voor een gericht onderzoek op de grootste risico's. Vooraf krijg je altijd een inschatting van de kosten. Vraag vrijblijvend een inschatting aan.
Ja. Juist bij kleinere bedrijven staan afspraken vaak niet op papier en is het bedrijf sterk afhankelijk van de eigenaar. Een gericht onderzoek voorkomt dat je na de overname voor verrassingen komt te staan.
Steeds vaker wel. We kijken of de IT-systemen veilig en up-to-date zijn, of de onderneming de AVG naleeft en of de onderneming echt eigenaar is van haar software en data. Een datalek of ontbrekende licentie kan na de overname veel geld kosten.
Dat betekent niet automatisch dat de deal niet doorgaat. Bevindingen zijn de basis voor verdere onderhandeling: een lagere koopprijs, extra garanties, een earn-out of specifieke vrijwaringen in de koopovereenkomst.
